Cilj: Cilj istraživanja je procijeniti srednju žljezdanu dozu (engl. Mean Glandular Dose - MGD) u kategorijama gustoće dojki, te utvrditi njenu povezanost sa parametrima snimanja u digitalnoj mamografiji. Metode: Retrospektivna opservaciona studija je provedena u Zavodu za zdravstvenu zaštitu žena i materinstva Kantona Sarajevo, u periodu od januara do maja 2024. godine, a obuhvatila je asimptomatske ispitanice starosti od 40 do 65 godina koje su podvrgnute rutinskoj digitalnoj mamografiji. Kraniokaudalne (engl. craniocaudal - CC) i mediolateralno-kose (engl. mediolateral oblique - MLO) projekcije su urađene pomoću Mammography Fusion sistema (Siemens Healthineers, Erlangen, Germany). Iz Sectra PACS sistema, prikupljeni su podaci o debljini kompresije dojke, MGD-u, naponu rendgenske cijevi (kV) i proizvodu jačine struje i vremena ekspozicije (mAs) (Sectra AB, Linköping, Sweden). Gustoća dojki je provedena prema smjernicama sistema za izvještavanje i klasifikaciju nalaza snimanja dojke. Statistička analiza je uključivala t-test za zavisne uzorke i Pearsonovu korelaciju, uz nivo statističke značajnosti p<0,05 i interval pouzdanosti od 95%. Rezultati: U studiju su uključene 103 ispitanice, prosječne dobi 50,73±5,06 godina. MGD je pokazala postepeni porast sa povećanjem gustoće dojki, krećući se od 1,23±0,20 mGy u kategoriji A (masne dojke) do 1,46±0,39 mGy u kategoriji C (heterogeno guste dojke). MLO projekcije su imale značajno veću debljinu kompresije, kV, MGD i mAs vrijednosti u odnosu na CC projekcije (p<0,001). Korelacijska analiza je pokazala umjereno pozitivnu povezanost između debljine kompresije i MGD-a, te mAs-a (r=0,50–0,61), dok je između MGD-a i mAs-a u svim projekcijama, utvrđena izrazito jaka korelacija (r=0,979–0,988; p<0,001). Zaključak: Gustoća dojki i ekspozicioni parametri snimanja utiču na vrijednosti srednje žljezdane doze u digitalnoj mamografiji, te ih je potrebno uzeti u obzir pri optimizaciji protokola snimanja, kako bi se osigurala optimalna ravnoteža između doze zračenja i dijagnostičke kvalitete slike.

Uvod: Konusno-snopna kompjuterizirana tomografija (CBCT) predstavlja radiološku dijagnostičku metodu koja omogućava trodimenzionalni prikaz anatomskih struktura maksilofacijalne regije uz visoku prostornu rezoluciju i manju dozu zračenja u odnosu na klasični CT. Poseban značaj CBCT-a ogleda se u analizi mandibule i sitnih anatomskih struktura koje često nisu jasno vidljive na konvencionalnim radiografskim snimcima. Cilj: Prikazati dijagnostički značaj CBCT-a u analizi mandibule i sitnih anatomskih struktura kroz pregled dostupne literature. Materijal i metode: Pregledni rad zasnovan je na analizi dostupne stručne i naučne literature u elektronskim bazama podataka (PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science, Google Scholar). Korištene su ključne riječi: CBCT, mandible, mandibular canal, mental foramen, lingual foramina. Rezultati: Analiza dostupne literature pokazuje da CBCT omogućava visoko preciznu identifikaciju anatomskih struktura mandibule i njihovih međusobnih odnosa. U poređenju sa panoramskim i intraoralnim radiografskim snimcima, metoda se odlikuje značajno većom dijagnostičkom tačnošću i superiornom vizualizacijom anatomskih varijacija. Posebna vrijednost CBCT-a ogleda se u unapređenju preoperativnog planiranja implantoloških i oralnohirurških zahvata, kao i u smanjenju rizika od neurovaskularnih komplikacija. Zaključak: CBCT predstavlja superiornu i visoko pouzdanu dijagnostičku metodu u analizi mandibule i njenih anatomskih struktura, uključujući mandibularni kanal, mentalni foramen i lingvalne otvore, jer omogućava preciznu trodimenzionalnu vizualizaciju bez superpozicije i distorzije. Njegova primjena značajno unapređuje preoperativno planiranje implantoloških i oralnohirurških zahvata, uz smanjenje rizika od neurovaskularnih i hemoragijskih komplikacija. Zbog visoke dijagnostičke tačnosti i mogućnosti detaljne anatomske evaluacije, CBCT ima ključnu ulogu u savremenoj stomatološkoj dijagnostici mandibularne regije.

Uvod: Semikvantitativna metoda u nuklearnoj medicini predstavlja metodu koja kombinuje vizuelnu procjenu scintigrafskih snimaka sa numeričkim parametrima izvedenim iz definisanih regija od interesa. Za razliku od kvalitativnih metoda, ova metoda uvodi objektivne, reproducibilne mjere koje smanjuju varijabilnost i povećavaju dijagnostičku tačnost analizom krivulja vremenske aktivnosti i jačine signala. Cilj: Komparirati vrijednost jačine signala i krivulje vremenske aktivnosti sa kliničkim nalazom ljekara specijaliste, te ispitati dijagnostičku vrijednost u razlikovanju uredne funkcije od hipofunkcije pljuvačnih žlijezda. Metode: Istraživanje je obuhvatilo 10 pacijenata (70% žena, 30% muškarci; prosječna dob 44,7± 12,3 godina) koji su obavili dinamsku scintigrafiju pljuvačnih žlijezda na uređaju SPECT/CT Discovery 670 NM/CT. Obrada scintigrama provedena je na Xeleris Workstation. Statistička analiza uključivala je Mann-Whitney U test, Fisherov egzaktni test i ROC analizu (IBM SPSS Statistics). Rezultati: Pacijenti s urednim nalazom imali su statistički značajno višu jačinu signala parotidnih žlijezda u poređenju s pacijentima s hipofunkcijom (p=0,032). ROC analizom utvrđena je odlična dijagnostička moć jačine signala parotidnih žlijezda (AUC=0,920) i obje grupe žlijezda (AUC=0,920), te dobra dijagnostička moć za submandibularne žlijezde (AUC=0,840). Vizuelnom analizom krivulja vremenske aktivnosti potvrđena je statistički značajna korelacija odgovora submandibularnih žlijezda na stimulans s kliničkim nalazom ljekara (p=0,048). Zaključak: Semikvantitativna metoda u analizi dinamske scintigrafije pljuvačnih žljezda pokazuje dobru do odličnu korelaciju sa standardnim kliničkim nalazom ljekara specijaliste. Rezultati podržavaju klinički značaj semikvantitativne metode u dijagnostici hipofunkcije pljuvačnih žlijezda, naročito u slučaju Sjogrenovog sindroma.

Uvod: Radiološki odjeli koriste nekoliko dijagnostičkih modaliteta snimanja s jonizirajućim zračenjem u dijagnostičke svrhe. Najčešći izvori jonizirajućeg zračenja su radiografija, kompjuterizirana tomografija, mamografija, i angiografija. Iako su doze jonizirajućeg zračenja koje se koriste relativno niske, s rastućim brojem populacije izložene zračenju više puta tokom života, svako nepotrebno snimanje moglo bi dovesti do zdravstvenih problema u budućnosti. Poslednjih godina, broj radioloških snimanja za dijagnostičke i terapijske procedure znatno se povećao. Cilj: Na osnovu dostupne literature, analizirati značaj edukacije pacijenata i zdravstvenih profesionalaca o rizicima jonizujućeg zračenja i zaštitnim mjerama tokom radioloških pregleda, s ciljem unapređenja sigurnosne prakse i smanjenja nepotrebnog izlaganja zračenju. Materijal i metode rada: Provedena je analitička studija pregledom dostupne naučne literature u relevantnim bazama podataka (PubMed, Medline i Google Scholar), upotrebom ključnih riječi “Radiation protection”, “ALARA”, “Ionizing radiation”. Rezultati: Nedostatak edukacije pacijenata o jonizirajućem zračenju proizilazi iz nedovoljne komunikacije od strane zdravstvenih radnika i nedostatka sveobuhvatnih informacija o rizicima i koristima radiološkog snimanja. U više od 70% slučajeva pacijenti ne dobiju informacije o rizicima prije pregleda, a 74,7% nikada nije razgovaralo sa ljekarom o rizicima zračenja. Čak 44% ispitanika zdravstvenih radnika pogrešno smatra da magnetna rezonanca i ultrazvuk emituju jonizirajuće zračenje. Velika većina pacijenata (84,7%) smatra da bi informacija o primljenoj dozi trebala biti obavezan dio medicinskog izvještaja. U opštoj populaciji samo 9,2% ispitanika ima dobro znanje o jonizirajućem zračenju. Zaključak: Potrebno je provoditi više programa podizanja svijesti kako bi se unaprijedila edukacija pacijenata i zdravstvenih radnika o rizicima jonizujućeg zračenja i mjerama zaštite, te time smanjilo nepotrebno izlaganje i poboljšala sigurnost u radiološkoj praksi.

Introduction: The main purpose of root canal filling materials is to provide an apical sealing that prevents the movement of bacteria and the diffusion of their metabolic products from the root canal system to periapical tissue. The aim of this study was to evaluate the apical sealing ability of mineral trioxide aggregate’s (MTA), epoxy resin, and zinc oxide eugenol- based sealer with single cone obturation techniques using the dye extraction leakage method. Methods: Seventy-five extracted human single-rooted teeth were instrumented using the crown-down technique with the Mtwo rotary file system to file 25/6. The teeth were randomly divided into five experimental groups (n = 15); Group 1 obturated with AH plus, Group 2 obturated with MTA BIOSEAL, Group 3 obturated with Endoseal, Group 4 positive control (POS CTRL) root canals are processed but not obturated, and negative control- apex of teeth completely covered with nail varnish, canals are not treated or obturated. In the first three groups, the single cone obturation technique with gutta-percha 25/6 was used. Apical microleakage was assessed with the dye extraction method, where the absorbance of 2% methylene blue was measured using a spectrophotometer. Results: The mean dye concentration values were MTA 22.79, AH plus 31.16, Endoseal 36.67, POS CTRL 280.15, negative control 9.01. Analysis of variance and pairwise comparisons indicated a significant difference in apical microleakage between the investigated groups (F = 3448, p < 0.001). The MTA BIOSEAL showed significantly less apical microleakage than the AH plus and Endoseal. The AH plus showed less apical microleakage than the Endoseal, although there was no significant difference between these two sealers. Conclusion: With the limitation of the study, it was concluded that MTA sealers show statistically less apical leakage than AH Plus and Endoseal.

Background: The development of novel medical imaging technologies and treatment procedures hinges on the availability of accurate and versatile phantoms. This paper presents a cost-effective approach for creating anthropomorphic abdominal phantoms. Methods: This study proposes a cost-effective method using 3D printing and readily available materials (beeswax, plaster, and epoxy resin) to create high-fidelity anthropomorphic abdominal phantoms. The three-dimensionally printed phantoms exhibited X-ray attenuation properties closely matching those of human tissues, with measured Hounsfield unit (HU) values of −115.41 ± 20.29 HU for fat, 65.61 ± 18.06 HU for muscle, and 510 ± 131.2 HU for bone. These values were compared against patient images and a commercially available phantom, and no statistically significant difference was observed in fat tissue simulation (p = 0.428). Differences were observed for muscle and bone tissues, in which the 3D-printed phantom demonstrated higher HU values compared with patient images (p < 0.001). The 3D-printed phantom’s bone simulation was statistically like that of the commercially available phantom (p = 0.063). Conclusion: This method offers a cost-effective, accessible, and customizable alternative for abdominal phantoms. This innovation has the potential to accelerate advancements in abdominal imaging research, leading to improved diagnostic tools and treatment options for patients. These phantoms could be used to develop and test new imaging techniques with high accuracy.

Kultura sigurnosti je set vrijednosti, znanja, vještina, stavova i prakse na individualnom i institucionalnom nivou organizacije radioterapijskog procesa koji uspostavlja način rada u kojem sigurnost i zaštita zdravlja predstavljaju prioritet prilikom obavljanja radnih zadataka. Razvoj kulture sigurnosti na individualnom i institucionalnom nivou postalo je jedno od ključnih sigurnosnih pitanja u savremenoj radioterapiji. Cilj ovog istraživanja je procijeniti mogućnost upotrebe elektronskog sistema za prijavljivanje incidenata u razvoju kulture sigurnosti kod zdravstvenih profesionalaca u radioterapiji i mogućnost izgradnje sistemske primjene seta vrijednosti koji omogućava obavljanje svih radnih zadataka u radioterapiji uz davanje maksimalnog priorieta sigurnosti. Kao instrument istraživanja korišten je elektronski sistem za prijavljivanje incidentata u formi strukturiranog kompjuterskog intervjua prema ROSEIS metodologiji. Na osnovu informacija prikupljenih pomoću sistema napravljena je procjena razvijenosti različitih segmenata kulture sigurnosti, predložene mjere na njenom razvoju i poboljšanju, te data pocjena njihove efikasnosti u unaprijeđenju sigurnosti u radioteapiji. Razvijena kultura sigurnosti u radioterapijskom radnom okruženju može značajno unaprijediti kvalitet radioterapijskog tretmana, reducirati pojavu incidenata, poboljšati efikasnost i efektivnost radioterapijskog tretmana. Razvoj kulture sigurnosti ne podrazumijeva samo uspostavu standardnog seta pravila, nego i promjenu stavova, ponašanja i profesionalne prakse na individualnom i institucionalnom nivou.

Uvod: Jednofotonska emisiona tomografija (SPECT) značajno je unaprijedila nuklearno-medicinsku dijagnostiku. Nedostatak SPECT metode su relativno niski signal-šum odnos (SNR) kao i kontrast-šum odnos (CNR). Nizak broj fotona slike predstavlja veliki problem kod SPECT snimanja zbog smanjenja signala uz povećanje šuma (pozadine slike). Zadnjih godina veliki broj naučnika ističe značaj SPECT snimanja niskog broja signala korištenjem savremenih detektorskih sistema i naprednih softverskih modaliteta. Najznačajniji napredak rekonstrukcije SPECT snimaka predstavlja primjena metode oporavka rezolucije (RR) kod snimanja miokarda (Myovation Evolution) i koštanog sistema (Evolution for Bone) jer dugotrajna SPECT akvizicija smanjuje komfor uz pojavu artefakata micanja i smanjenje kvaliteta slike. Savremeni metod zasnovan je na principu “Half-Time SPECT” uz jednaku senzitivnost i specifičnost tomografske studije. Materijal i metode: Istraživanje je provedeno kao prospektivna klinička eksperimentalna studija na uzorku od 100 pacijenata sa potvrđenom onkološkom dijagnozom. Izvršena je komparacija snimaka pune i skraćene dužine akvizicije (skraćenje za 25 i 50% od pune akvizicije). Svi snimci su rekonstruisani sa tri različita protokola. Ukupno je ispitano 9 različitih SPECT protokola. Na svim snimcima nivo šuma, odnos signal-šum kao i odnos kontrast-šum su mjereni za isto anatomsko područje. Rezultati: Skraćenjem trajanja akvizicije zabilježen je porast vrijednosti šuma, najblaži porast zabilježen je korištenjem Evolution for Bone protokola. Smanjenjem trajanja akvizicije SNR i CNR značajno su smanjeni, dok je protokol koji je koristio RR modalitet zabilježio veću vrijednost SNR i CNR na 50% akvizicije u odnosu na punu akviziciju bez RR modaliteta. Zaključci: Analizom snimaka skraćene i pune akvizicije uz primjenu parametara rekonstrukcije došlo se do zaključka da RR modalitet omogućava skraćenje trajanja SPECT akvizicije bez značajnog uticaja na povećanje vrijednosti šuma. SNR i CNR primjenom RR modaliteta i dalje mogu ostati visoki pri čemu je omogućena jasna detekcija patoloških lezija kao i kod pune SPECT akvizicije.

Uvod: Do sad korištene tehnike magnetno rezonantnog oslikavanja lumbalne kičme nisu davale podatke o djelovanju sile gravitacije na kičmu, te o odnosu anatomskih struktura prilikom djelovanja iste. Budući da se konvencionalni MRI pregledi kičme obično izvodi u ležećem položaju, u funkcionalnom mirovanju, stanje opterećenja se razlikuje od stanja za koje se zna da izaziva simptome kod pacijenata pogođenih nestabilnošću lumbalne kičme, to se često pogoršava uspravnim stajanjem i nevidljivo je u ležećem položaj. alMRI može poboljšati kvalitet dijagnosticiranja patologije lumbalne kičme i dovesti do lakšeg odlučivanja o daljem tretmanu. Cilj ovog istraživanja je utvrditi značaj alMRI u otkrivanju morfoloških promjena lumbalnog dijela kičme uzrokovanih aksijalnim opterećenjem i uporediti ga sa konvencionalnim MRI snimcima lumbalne kičme bez opterećenja. Metode: Studija je provedena kao prospektivno, deskriptivno kliničko ispitivanje. Snimanje je izvedeno na MR aparatu 1,5 T u ležećem položaju. Snimanje je izvedeno u dva čina: bez opterećenja i pod opterećenjem. Opterećenje za alMRI obavljeno je DynaWell L-Spine uređajem. Početak opterećenja bio je 10 minuta prije početka snimanja alMRI, a opterećenje se nastavilo tokom čitave procedure snimanja. Izmjerena je visina inetrevtebralnih (IV) prostora, AP i LL prečnik IV diska, površina IV diska, površina duralne vreće i širina IV foramena prije opterećenja i pod opterećenjem. Rezultati: Nakon evaluacije promjena visine i veličine lumbalnih diskova, površine duralne vreće i širine intervertebralnih prostora utvrđene su značajne razlike između slika prije i pod aksijalnim opterećenjem. Zaključak: alMRI daje informacije o morfološkim promjenama svih segmenata lumbalnog dijela kičme. Ovi podaci predstavljaju značajnu informaciju koja može dovesti do preciznijeg i efikasnijeg liječenja LBP.

Fakultet zdravstvenih studija od svog osnivanja je prošao kroz više razvojnih faza u kojima su urađene organizacione promjene, kreirani, revidirani nastavni planovi i programi, usklađeni sa razvojem radioloških tehnologija i potreba za tržištem rada. Univerzitet u Sarajevu – Fakultet zdravstvenih studija, kroz primjenu savremenih metoda učenja i istraživanja, educira kvalitetne, sposobne, kreativne i međunarodno kompetentne kadrove u oblastima radiodijagnostike, radioterapije i nuklearne. Kroz teoretsku i praktičnu nastavu temeljenu na istraživanjima, inovacijama i akademskoj izvrsnosti obrazuje nosioce zdravstvene profesije Bachelore Radioloških tehnologija. U toku svoga obrazovanja studenti obavljaju praktičnu nastavu na savremenim radiološkim aparatima i stiču potrebna znanja i vještine. Kroz teoretsku i praktičnu nastavu na Prvom ciklusu studija koja traje 4 godine, studenti ostvaruju 6000 sati nastave, što iznosi 240 ECTS bodova. Po završetku studija postaju kompetentni za rad na visokosofisticiranim dijagnostičkim i terapijskim radiološkim aparatima. Fakultet zdravstvenih studija obrazuje i magistre radioloških tehnologija koji stiču diplome po završetku drugog ciklusa studija i doktore zdravstvenih nauka po završetku trećeg ciklusa studija – doktorskog studija. Dakle, Fakultet zdravstvenih studija pruža i razvija obrazovnu i naučnoistraživačku djelatnost, tako da studenti tokom studija na sva tri ciklusa studija stiču znanje i vještine, sposobnost kritičke procjene znanja i bave se istraživačkim radom.